scheduleशनिवारफाल्गुन १५ गते, २०७७

अमेरिकी ‘अपवाद’ को पतन र चिनियाँ ‘अपवाद’ को उदय

वाङ सियाङ बेइ

बितेको दुई हप्तामा बाँकी विश्वले हैरानीका साथ अमेरिकी राजनीतिको सबैभन्दा ठूलो संगटग्रस्त पतन देख्यो र स्मृतिमा ताजा राख्यो । अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्प समर्थक हज्जारौंको भीडले लोकतन्त्रको पवित्र मन्दिर मानिएको क्यापिटल हिलमा गरेको आक्रमणको निहितार्थ विश्वमा लामो समयसम्म गुन्जिरहने छ ।

यो घटनाको तात्कालिक असर स्वतन्त्र निर्वाचन र सहज सत्ता हस्तान्तरणका ती मूल्य र मान्यताहरू माथि पर्‍यो जसलाई ‘अमेरिकी अपवाद’ को मापदण्ड मानिन्थ्यो, बाँकी विश्वले पछ्याउन योग्य ठानिन्थ्यो । सन् १६३० मा जोहन विन्थ्रोपले प्रयोग गरेको ‘पहाडमाथिको चम्किलो शहर’ अक्सर राष्ट्रपति रोनाल्ड रेगन उद्धृत गर्न औधी मन पराउँथे ।

चिनियाँ अधिकारी र जनताका आँखामा यी घटना त्यस्तो बेलामा भए जब यी दुई राष्ट्रबीचको प्रतिस्पर्धा एक चरम विन्दूमा छ । सत्तामा आउन लागेको जो बाइडेन प्रशासनले चिनियाँ अधिनायकवाद र निरंकुश शासनको प्रतिउत्तरमा साझा लोकतान्त्रिक अवधारणा राख्नेहरूको गठबन्धन निर्माण गर्ने अपेक्षा व्याप्त छ ।

क्यापिटल हिलमा उपद्रोको सबैभन्दा हैरानीपूर्ण पाटो यो हो कि यसले त्यो विभाजित अमेरिका देखाउँछ, जसमा सरकार र राजनीतिक प्रणालीप्रतिको विश्वासहिनताको गुण प्रकट हुन्छ । अझ तिव्रतापूर्वक बढ्दै गएको विभाजन र द्वन्द्व साथै नश्लीय असमानता उदित हुन्छ ।

निसन्देह यो घटनाले बेइजिङ शक्तिको करिडोर र यसको गल्लीमा हिंडिरहेको मान्छेको दृष्टिकोणलाई अझ बलियो बनाउँछ । उसलाई पक्का यो लाग्ने छ कि अमेरिकी ‘अपवादवाद’ को पतन हुँदैछ, चिनियाँ ‘अपवादवाद’को उदय हुँदैछ ।

वाङ झियाङ बेइ

चिनियाँ नेताहरूका लागि यो भन्दा गज्जब राम्रो समय अर्को हुनै सक्दैनथ्यो किनकी उनीहरू जुलाई १ बाट शुरु हुने चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीको शताब्दि वर्षगाँठको तयारीमा छन् । क्यापिटल हिलको उपद्रो र अवाञ्छित परिणाम चिनियाँ नेताहरूका लागि आफ्ना जनतालाई अमेरिकी प्रणाली पतन र लोकतन्त्र बिनै अधिनायकवादी शासन अन्तर्गत नै चिनियाँ कम्युनिष्ट पार्टीले दिन सकेको स्थायीत्व र आर्थिक वृद्धिका उत्तम प्रमाण बन्नेछन् ।

निश्चय नै अमेरिकी प्रणालीको संस्थागत क्षमतालाई अझै पनि कम आँक्न सकिंदैन । अमेरिकी प्रतिनिधिसभाले ट्रम्पलाई महाअभियोग लगाउने प्रस्तावको पक्षमा मतदान गरेको छ । ट्रम्प अमेरिकी इतिहासमा दुईपटक महाअभियोग लाग्ने पहिलो राष्ट्रपति बनेका छन् । तर यो सिनेटले पुरा गर्नुपर्ने एक लामो प्रक्रिया हो ।

ट्रम्प शासनको अन्तिम हप्ता के कस्तो होला भन्ने चासो अहिले सर्वत्र छ । आगामी बुधवार ट्रम्पले बाइडेनलाई सत्ता हस्तान्तरण गर्नुपर्नेछ । यसका लागि अमेरिकाका ५० वटै राजधानी शहरमा सुरक्षा व्यवस्था कडा पारिएको छ । सपथ ग्रहण समारोहका लागि मात्र २० हजार नेशनल गार्ड तैनाथ गरिने छ ।

मानौं कि बिना समस्या बाइडेनले सत्ता प्राप्त गर्नेछन् तथापि उनीले एक आँधीमय समयको दायित्व पुरा गर्नुपर्ने छ । विशेषतः सरकार, राजनीतिक प्रणाली र लोकतन्त्रप्रतिको समर्थन पुनर्प्राप्ति गर्नुपर्ने छ ।

अर्थोक जे भए पनि अमेरिकालाई अब लोकतन्त्रका मूल्यमान्यताबारे अरु देशलाई अर्तिउपदेश र भाषण दिन निक्कै गाह्रो काम हुनेछ ।

हालसालै, चीनले भने आफ्नो विशाल सांस्कृतिक तथा ऐतिहासिक विरासतका बीच शान्तिपूर्ण र चयनात्मक उदयका लागि आफ्नै प्रकारको भाष्य निर्माण गरेको छ । चिनियाँ अधिकारी र विश्लेषकहरूको तर्क छ कि ‘चिनियाँ अपवादवाद’ को अर्थ त्यो चीन हो, जसको जरासम्म कन्फुसियसवाद छ र त्यसले द्वन्द्व निवारण सामञ्जस्यताको क्षमता राख्दछ । चीनले शक्ति राष्ट्रका रुपमा विश्व प्रभुत्व कायम गर्न पश्चिमा राष्ट्रहरूको जस्तो युद्धउन्मादी बाटो अवलम्बन गर्न जरुरी छैन ।

उदारणका लागि चिनियाँ बुद्धिजिवी तथा सार्वजनिक बौद्धिकहरू बारम्बार भन्छन् कि हान वंशीय चिनियाँ शासनसँग वैदेशिक हस्तक्षेपको भिन्नै परम्परा थियो । जस्तो कि १५औं शताब्दिको प्रारम्भतिर झेन हेले नेतृत्व गरेको मिङ वंशीय शासनले पश्चिमी प्रशान्त र हिन्द महासागरसम्म पुग्न ७ वटा ठूला आरोहण अभियानहरू चलाएको थियो । ती आरोहणहरूको उद्देश्य सम्राटको शक्ति र वैभव पश्चिमा विश्वलाई देखाउनु थियो । तर ती आरोहणहरू हतियारको साटो व्यापारिक फाइदा र औपनिवेशिक अवसरहरूको उपयोग गर्ने तरिकाका थिए ।

चीनको ग्रेटवाललाई पनि आक्रमणको साटो प्रतिरक्षा गर्ने चिनियाँ माइण्डसेटको प्रतीक मान्ने गरिन्छ ।

देशभित्र र बाहिर दुवैतिर यो अपेक्षा थियो कि चार दशक लामो स्वतन्त्र बजार अर्थतन्त्रको प्रयोगले पारदर्शी आर्थिक बेछि, आर्थिक स्वतन्त्रता हुँदै राजनीतिक उदारीकरणलाई समेत प्रवर्द्धन गर्नेछ । तर यी अपेक्षाहरू सन् २०१२ मा सि जिन पिङको उदयसँगै शिथिल भएका थिए ।

त्यसयता चिनियाँ नेतृत्वले समाजका सबै तहमा पार्टीको नियन्त्रणलाई अझ बढाएको छ । साथै यो दाबी गरेको छ कि पार्टीले देशका सबै चिजहरू नियन्त्रण गर्न सक्दछ । सि जिन पिङ बारम्बार चिनियाँ विशेषता सहितको समाजवादप्रति आफ्नो विश्वास व्यक्त गर्ने गर्दछन् । समाजवाद, पार्टी सिद्धान्त, राजनीतिक प्रणाली र संस्कृतिलाई पार्टी सिद्धान्तका रुपमा ‘चार विश्वासहरू’ भन्ने गरिन्छ ।

यद्यपि चीनको बाह्य सम्बन्ध भने बिग्रँदै गएको छ । ट्रम्पको अकल्पनीय शासनकालमा दुई देशबीचको स्वतन्त्र सम्बन्धमा निक्कै गिरावट आयो । तर बितेका चार वर्षमा चीन र सि जिन पिङको नेतृत्वको अनुकूल र फाइदाजनक घटनाक्रम कम रहेनन् । उदाहरणका लागि कोभिड–१९ को महाव्याधीलाई नै लिन सकिन्छ ।

कतिपय पश्चिमा सञ्चार माध्यमले यसलाई प्रारम्भमा सोभियत संघको सन् १९८६ को चेर्नोभिल आणविक भट्टी दुर्घटनाजस्तै ठानेर आलोचना गरे । यो काण्डले सोभियत संघको पतनमा ठूलो भूमिका गरेको थियो ।

तर करिब ३ हप्ता नबित्दै चिनियाँ अधिकारीहरूले व्यापक प्रतिरोध रणनीति तयार गरे । कोभिड–१९ नियन्त्रण गर्न चीन सफल भयो र जनजीवन सामान्य गतिमा फर्कियो ।

जब कोरोना भाइरसको कारण विश्व नै थला पर्‍यो, चीनले भने अपेक्षित आर्थिक वृद्धि हासिल गरिरह्यो । गत आर्थिक वर्षमा पनि चीनको आर्थिक वृद्धिदर सकारात्मक रह्यो भने आगामी वर्ष ८ प्रतिशत हुने अपेक्षा छ ।

चीनमा अहिले कारखानाहरू पूर्ण उत्पादन क्षमतामा चल्दैछन् । निर्यात व्यापक छ । शेयर बजार तेजीमा छ । अमेरिकी डलरसँग चीनको युवानको टक्कर कडा हुँदैछ । चिनले देशबाट निरपेक्ष गरिबी छिट्टै निराकरण गर्ने घोषणा गरेको छ ।

यी सबै कुराले चीनको राष्ट्रिय गौरव र देशशक्तिलाई व्यापक बढाएका छन् । साथै पार्टी प्राधिकारमा पनि उत्तिकै वृद्धि भएको छ । अर्कोतिर यही बेला वासिङ्टनमा भने कोरोना नियन्त्रणमा असफलता हात लागेको छ र राजनीतिक उपद्रो देखापरेको छ ।

यो पृष्ठभूमिले सि जिन पिङलाई जुलाई १ को भिजिन तयार गर्न मद्दत गर्नेछन् । उनले यो भन्न सक्नेछन् कि अधिनायकवादी एकदलीय शासनका नियम र स्वतन्त्र बजार अर्थतन्त्रका सिद्धान्तहरूबीच एक विचित्र सामञ्जस्यक कायम गरी चिनले अद्वितीय मोडेल निर्माण गरेको छ र यो देशलाई विकासको नयाँ चरणमा अगाडि लान फलदायी हुनेछ ।

साउथ चाइना मोर्निङ पोष्टबाट भावानुवाद ।

प्रतिकृया लेख्नुहोस्:
Prabhu_specian_saving
IME_Pay
Global IME

सम्बन्धित शीर्षकहरु

आजको लोकप्रिय

Mega_Bank
Ime_Pay